Jak zrobić mydło w domu? Metoda na zimno i bezpieczeństwo

Mydło w domu można zrobić na dwa sposoby: przetopić gotową bazę glicerynową i dodać do niej barwnik czy zapach albo uwarzyć mydło od zera metodą na zimno, z tłuszczów i roztworu wodorotlenku sodu. Pierwsza droga jest znacznie bezpieczniejsza i dobra dla początkujących, choć gorąca baza też potrafi poparzyć. Druga wymaga sprzętu ochronnego, kalkulatora mydlarskiego i kilku tygodni cierpliwości. Powód ostrożności jest prosty: w karcie charakterystyki wodorotlenek sodu ma zwrot H314 „Powoduje poważne oparzenia skóry oraz uszkodzenia oczu” i klasę Skin Corr. 1A, czyli najwyższą kategorię działania żrącego na skórę. Wodorotlenek sodu do mydła kupuj od sprzedawcy, który podaje kartę charakterystyki, i czytaj ją przed pierwszym użyciem, bo niektóre karty (np. dla odczynników laboratoryjnych) wprost odradzają użycie domowe.

Baza glicerynowa czy metoda na zimno?

Mydło glicerynowe w domu krok po kroku

1. Pokrój bazę glicerynową na kostki i rozpuść ją w kąpieli wodnej lub w mikrofalówce krótkimi seriami, pilnując, by nie zawrzała.
2. Zdejmij z ognia i dodaj barwnik kosmetyczny, suszone zioła albo zapach w ilości podanej przez producenta dodatku.
3. Przelej do silikonowej foremki. Pęcherzyki na powierzchni można zbić spryskaniem alkoholem.
4. Po zastygnięciu wyjmij mydło i zawiń w folię, bo baza glicerynowa przyciąga wilgoć z powietrza.

Gorąca, płynna baza potrafi poparzyć, więc przy dzieciach nalewanie do foremek zostaje w rękach dorosłego.

Bezpieczeństwo przy pracy z ługiem

Karta charakterystyki wodorotlenku sodu zawiera też zwrot H290 (może powodować korozję metali), a wśród materiałów niezgodnych wymienia aluminium, cynk, cynę i mosiądz. Stąd zasada, by do ługu nie używać naczyń ani łyżek z aluminium. W poradnikach do ługu wymienia się naczynia ze stali nierdzewnej lub szkła żaroodpornego, zawsze osobne niż kuchenne.

• Okulary ochronne i rękawice - zwrot P280 z karty mówi wprost: stosować rękawice ochronne i ochronę oczu. Do tego długi rękaw i fartuch.
• Ług zawsze do wody, nigdy odwrotnie - wsypuj wodorotlenek powoli do wody, mieszając. Wlanie wody na granulki może wywołać gwałtowną reakcję i wyrzut gorącego roztworu.
• Wentylacja - podczas rozpuszczania roztwór mocno się nagrzewa i wydziela opary. Pracuj przy otwartym oknie lub pod okapem i nie pochylaj się nad naczyniem.
• Dzieci i zwierzęta poza pomieszczeniem - roztwór ługu wygląda jak woda. Podpisz naczynie i nie zostawiaj go bez nadzoru.
• Osobne przybory - garnek, blender i łopatki do mydła nie wracają do kuchni.

Co robić przy kontakcie ze skórą lub oczami

Według karty charakterystyki: przy kontakcie ze skórą natychmiast zdjąć zanieczyszczoną odzież i spłukać skórę dużą ilością wody, a potem zasięgnąć pomocy medycznej. Przy kontakcie z oczami płukać je bieżącą wodą przy otwartej powiece przez 10-15 minut, wyjąć soczewki kontaktowe, jeśli da się to zrobić łatwo, i udać się do okulisty. Po połknięciu wypłukać usta, wypić dużo wody i natychmiast wezwać lekarza. Nie wywołuj wymiotów. W poradnikach mydlarskich pojawia się rada, by ług na skórze „neutralizować octem”. Karta charakterystyki jej nie podaje, mówi o wodzie, i tego należy się trzymać.

Jak zrobić mydło metodą na zimno

W tym tekście celowo nie ma receptury z gramaturami. Ilość wodorotlenku zależy od tego, jakich tłuszczów i w jakich proporcjach użyjesz, a pomyłka oznacza mydło, które parzy skórę. Każdy olej ma własną liczbę zmydlenia (SAP), czyli informację, ile wodorotlenku potrzeba do zmydlenia jego określonej ilości. Te wartości mają wbudowane kalkulatory mydlarskie dostępne w internecie: wpisujesz oleje i ich wagę, a program wylicza wodorotlenek i wodę.

W kalkulatorze ustawiasz też przetłuszczenie (superfat). To celowa nadwyżka tłuszczu, który nie przereaguje z ługiem. Daje zapas bezpieczeństwa na wypadek drobnych niedokładności ważenia i sprawia, że mydło jest łagodniejsze. Wartość ustawia się w kalkulatorze, a nie „na oko”.

1. Wylicz recepturę w kalkulatorze i wydrukuj ją lub zapisz.
2. Załóż okulary i rękawice. Odważ wszystko na wadze elektronicznej z dokładnością do grama.
3. Wsyp wodorotlenek do wody, mieszaj i odstaw roztwór w bezpieczne miejsce do przestygnięcia.
4. Rozpuść stałe tłuszcze i połącz je z płynnymi olejami.
5. Gdy oba składniki przestygną, wlej ług do tłuszczów i miksuj blenderem do „śladu” (trace), czyli momentu, gdy masa gęstnieje jak budyń i pozostawia ślad na powierzchni.
6. Dodaj ewentualne dodatki, przelej do formy, przykryj i zostaw na dobę lub dwie.
7. Wyjmij blok, pokrój na kostki (nadal w rękawicach, bo świeże mydło jest silnie zasadowe) i odłóż do dojrzewania.

Dojrzewanie, czyli najtrudniejsza część

Poradniki mydlarskie podają zwykle 4-6 tygodni dojrzewania w chłodnym, suchym i przewiewnym miejscu. W tym czasie z kostek odparowuje woda, mydło twardnieje, staje się łagodniejsze i wolniej się zużywa. Kostki układa się na kratce lub papierze z odstępami, odwracając je co jakiś czas.

Tłuszcze i dodatki

Inspiracją dla wielu domowych mydlarzy są tradycyjne mydła na bazie olejów roślinnych. Dobrym punktem odniesienia jest mydło marsylskie i to, po czym rozpoznać jego tradycyjny skład, a także mydło z Aleppo z oliwą i olejem laurowym. Czysta oliwa daje mydło łagodne, ale długo twardniejące. Dlatego receptury zwykle łączą kilka tłuszczów, a każdą zmianę proporcji trzeba przeliczyć w kalkulatorze od nowa.

Zapach to najczęstszy dodatek. Jeśli myślisz o olejkach, przeczytaj najpierw, jak bezpiecznie obchodzić się z olejkami eterycznymi. Część z nich podrażnia lub uczula skórę, więc w mydle dla dzieci, kobiet w ciąży i osób z wrażliwą skórą lepiej z nich zrezygnować albo skonsultować wybór z lekarzem. Gotowe mydło przed regularnym użyciem warto sprawdzić próbą na niewielkim fragmencie skóry.

Domowe mydło na sprzedaż? Najpierw przepisy

Mydło do mycia skóry jest kosmetykiem, więc jego sprzedaż, także na kiermaszu czy w internecie, podlega rozporządzeniu (WE) nr 1223/2009. Produkt musi mieć osobę odpowiedzialną, ocenę bezpieczeństwa wykonaną przez osobę z odpowiednimi kwalifikacjami, dokumentację produktu, oznakowanie zgodne z przepisami i zgłoszenie w unijnym portalu CPNP przed wprowadzeniem do obrotu. Nadzór nad kosmetykami w Polsce sprawują Państwowa Inspekcja Sanitarna i Inspekcja Handlowa. Wymagania dotyczą także małych wytwórców.

Pięć błędów, które psują pierwszą partię

• Przepisanie receptury z forum bez przeliczenia jej w kalkulatorze dla własnych olejów.
• Ważenie na wadze kuchennej o małej dokładności albo odmierzanie objętościowo.
• Aluminiowy garnek lub łyżka do ługu.
• Zdjęcie okularów „na chwilę” przy krojeniu świeżego bloku.
• Używanie mydła zaraz po wyjęciu z formy, bo wygląda na gotowe, choć dopiero w kolejnych tygodniach twardnieje i wolniej się zużywa.