Jaki szampon na łupież? Rodzaje łupieżu i składniki

Na łupież najlepiej sprawdza się szampon z substancją, która działa na drożdżaki Malassezia albo złuszcza nadmiar naskórka: ketokonazol, cyklopiroks, siarczek selenu, piroctone olamine lub kwas salicylowy. O wyborze decyduje to, czy łupież jest suchy, czy tłusty, i czy problem wraca mimo zmiany szamponu. Przykład: drobne, białe płatki na ciemnym swetrze zimą i zaczerwieniona, swędząca skóra z żółtawymi, tłustymi łuskami to dwie różne sytuacje i każda wymaga innego podejścia.

Łupież suchy czy tłusty? Od tego zaczyna się wybór

Mayo Clinic wymienia kilka przyczyn łupieżu: suchą skórę, podrażnioną i przetłuszczającą się skórę, drożdżaki z rodzaju Malassezia, które żyją na skórze głowy większości dorosłych i żywią się sebum, a także nadwrażliwość na kosmetyki do włosów (kontaktowe zapalenie skóry). Objawy często nasilają się w stresie oraz przy zimnej, suchej pogodzie.

W codziennym języku przyjął się podział na dwa typy:

• Łupież suchy - drobne, białe, sypkie płatki, które łatwo spadają na ramiona. Skóra głowy bywa napięta, a włosy nie przetłuszczają się szybko. Czasem to po prostu przesuszona skóra, a nie typowy łupież.
• Łupież tłusty - większe, żółtawe, lepkie łuski przyklejone do skóry i włosów, często ze świądem. Włosy szybko się przetłuszczają. Ten typ częściej wiąże się z nadmiernym namnażaniem Malassezia.

Przy suchej skórze głowy agresywny szampon złuszczający może tylko pogorszyć sprawę. Przy łupieżu tłustym delikatny szampon nawilżający zwykle nie wystarcza i często sięga się po składnik przeciwgrzybiczy lub złuszczający.

Kiedy to już łojotokowe zapalenie skóry

Łupież i łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) leżą na jednej osi. Według DermNet ŁZS na owłosionej skórze głowy daje słabo odgraniczone, łuszczące się ogniska albo rozlane łuszczenie, a zmiany mogą pojawiać się także na brwiach, przy nosie czy za uszami. Rozpoznanie należy do lekarza, bo podobnie mogą wyglądać łuszczyca, grzybica czy uczulenie na składnik kosmetyku. Jeśli skóra jest wyraźnie czerwona, sączy się albo łuski tworzą grube blaszki, samodzielne testowanie kolejnych szamponów nie jest dobrym pomysłem.

Składniki aktywne w szamponach przeciwłupieżowych

Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) jako skuteczne składniki wymienia m.in. pirytionian cynku, kwas salicylowy, siarkę, siarczek selenu, ketokonazol i dziegieć węglowy. DermNet do tej listy dopisuje cyklopiroks. W Polsce część z nich ma jednak inny status prawny niż w USA, co warto wiedzieć przed zakupem.

Pirytionian cynku przez dziesięciolecia był najpopularniejszym składnikiem przeciwłupieżowym. Rozporządzenie Komisji (UE) 2021/1902 wpisało go jednak na listę substancji zakazanych w kosmetykach, ponieważ został sklasyfikowany jako działający szkodliwie na rozrodczość. Jeśli trafisz na amerykański poradnik, który go poleca, w szamponie kosmetycznym kupionym w UE po 1 marca 2022 r. powinieneś go już nie znaleźć. Na etykietach spotkasz za to inne substancje przeciwłupieżowe, na przykład piroctone olamine.

Siarczek selenu ma jeszcze jedną cechę: może przebarwiać jasne, siwe albo chemicznie traktowane włosy. Informacja o leku na stronie Mayo Clinic zaleca w takim przypadku dokładne płukanie włosów przez co najmniej 5 minut. Z kolei szampony z dziegciem według AAD mogą zwiększać wrażliwość skóry głowy na słońce.

Jak stosować szampon przeciwłupieżowy, żeby zadziałał

Najczęstszy błąd to umycie głowy szamponem przeciwłupieżowym tak samo jak zwykłym: szybkie spienienie i natychmiastowe spłukanie. Składnik aktywny potrzebuje czasu na skórze.

1. Zwilż włosy i nałóż szampon bezpośrednio na skórę głowy, nie na długość.
2. Wmasuj opuszkami palców, bez drapania paznokciami.
3. Zostaw pianę na skórze. AAD podaje, że niektóre szampony trzeba trzymać nawet 5-10 minut, a ulotki szamponów leczniczych z ketokonazolem mówią o 3-5 minutach. Zawsze obowiązuje instrukcja na opakowaniu.
4. Spłucz dokładnie, a przy jasnych włosach i siarczku selenu wyjątkowo długo.
5. Długość włosów zabezpiecz odżywką, bo szampony przeciwłupieżowe potrafią je wysuszyć.

Częstotliwość zależy od skóry i rodzaju włosów. AAD sugeruje, by osoby z cienkimi, prostymi włosami i tłustą skórą głowy myły głowę codziennie, a szampon przeciwłupieżowy stosowały dwa razy w tygodniu. Przy włosach grubych, kręconych i bardzo kręconych wystarcza zwykle raz w tygodniu. DermNet przy ŁZS opisuje schemat: dwa razy w tygodniu przez co najmniej miesiąc. W pozostałe dni można sięgać po łagodny szampon do codziennego mycia. Na rynku są szampony o różnych składach, od delikatnych po oczyszczające, i taki kosmetyk dobiera się pod typ skóry głowy, a nie jako środek na łupież.

Jeśli używasz wielu kosmetyków do stylizacji albo masz twardą wodę, na skórze i włosach odkładają się osady. Wtedy raz na jakiś czas przydaje się szampon chelatujący, który usuwa osady z kamienia i kosmetyków. Nie zastępuje on jednak składnika przeciwłupieżowego. Pielęgnację długości warto uzupełnić o odżywkę lub maskę dobraną do porowatości włosów, nakładaną tak, by nie obciążała skóry głowy.

Zmiana składnika zamiast zmiany marki

AAD radzi, by przy braku efektu spróbować naprzemiennie szamponów z różnymi składnikami aktywnymi. Przejście z jednego szamponu z piroctone olamine na inny z tą samą substancją niewiele zmienia. Sensowniej sprawdzić skład INCI i zmienić mechanizm działania, na przykład z przeciwgrzybiczego na złuszczający albo odwrotnie.

Kiedy iść do dermatologa

NHS zaleca zwrócić się do lekarza, gdy objawy utrzymują się mimo stosowania szamponu przeciwłupieżowego przez co najmniej 4 tygodnie, gdy łupież jest nasilony albo skóra bardzo swędzi, a także gdy skóra głowy jest czerwona lub obrzęknięta. Do tej listy warto dopisać:

• łuszczenie poza skórą głowy, na twarzy, w uszach lub na klatce piersiowej,
• wypadanie włosów w miejscu zmian, ranki, sączenie,
• łupież u niemowlęcia lub małego dziecka (tzw. ciemieniucha też wymaga porady pediatry, a nie szamponu dla dorosłych),
• ciążę i karmienie piersią, gdy w grę wchodzi szampon leczniczy,
• pieczenie lub wysypkę po nowym kosmetyku, co może oznaczać uczulenie.

Szampon przeciwłupieżowy kontroluje objawy, ale nie daje gwarancji, że problem nie wróci. U wielu osób łupież ma charakter nawrotowy i wymaga stosowania szamponu z przerwami przez dłuższy czas.

Szybka ściąga przed zakupem

• Drobne, suche płatki, brak przetłuszczania - zacznij od łagodnego szamponu i ogranicz gorącą wodę oraz suszenie gorącym powietrzem.
• Tłuste, żółtawe łuski i świąd - szukaj składnika przeciwgrzybiczego: piroctone olamine, siarczek selenu albo szamponu leczniczego z ketokonazolem z apteki. Szampon z cyklopiroksem też jest opisywany jako lecznicza opcja, ale jego aktualną dostępność zapytaj farmaceutę.
• Grube, przyklejone łuski - pomaga kwas salicylowy, który je rozmiękcza.
• Jasne lub farbowane włosy - z siarczkiem selenu ostrożnie i z długim płukaniem.
• Brak poprawy po 4 tygodniach - wizyta u dermatologa zamiast kolejnej butelki.