Jaka farba do drewna na zewnątrz? Farba, lakier czy lakierobejca

Na elewację, płot czy altanę najczęściej wybiera się lakierobejcę, gdy usłojenie drewna ma zostać widoczne, albo kryjącą farbę do drewna, gdy deski mają dostać jednolity kolor. Zwykły bezbarwny lakier na zewnątrz sprawdza się słabo, a na taras lepszy jest olej. Zanim jednak otworzysz puszkę, sprawdź wilgotność desek. Karta techniczna lakierobejcy Sadolin Odporna dopuszcza najwyżej 15% wilgotności drewna, a karta Tikkurila Valtti Plus Complete mówi o wartości poniżej 20%. Każdy producent wyznacza tę granicę sam, więc wiążąca jest karta produktu, który kupujesz.

Farba, lakier, lakierobejca i olej - czym się różnią

Wszystkie te produkty chronią drewno, ale w inny sposób. Farba kryjąca tworzy nieprzezroczystą powłokę i zasłania rysunek słojów. Lakierobejca łączy barwnik z żywicą: daje kolor, a jednocześnie zostawia widoczną strukturę drewna. Lakier bezbarwny tworzy przezroczystą, błyszczącą lub satynową warstwę. Olej wnika w drewno i nie buduje na nim twardej skorupy, dlatego nie łuszczy się, ale wymaga częstszego odświeżania.

Dlaczego na zewnątrz bezbarwny produkt to zły pomysł

Słońce niszczy drewno od powierzchni. Promieniowanie UV rozkłada ligninę, przez co deski szarzeją, a powłoka traci podłoże i zaczyna odpadać. Przezroczysta warstwa przepuszcza światło, więc ten proces zachodzi pod nią. Producenci wyraźnie to zaznaczają. Karta lakierobejcy Teknos Woodex Classic zastrzega, że na elementach wystawionych na działanie pogody produktu bezbarwnego nigdy nie wolno stosować jako warstwy ostatecznej. Instrukcja oleju Remmers do tarasów i mebli ogrodowych podaje, że jego wersja bezbarwna nie chroni przed UV, a więc przed szarzeniem drewna. Tikkurila dopuszcza malowanie produktem bezbarwnym, ale zaznacza, że produkt zakolorowany zwiększa trwałość wymalowania.

W praktyce oznacza to prostą zasadę: im więcej pigmentu, tym dłużej wytrzyma powłoka. Białe i pastelowe odcienie lazur chronią słabiej, co Remmers również zaznacza w instrukcji, ostrzegając przed krótszymi odstępami między konserwacjami. Jeśli zależy Ci na naturalnym wyglądzie, wybierz lakierobejcę w odcieniu zbliżonym do koloru drewna, a nie bezbarwną.

Paroprzepuszczalność i to, czy element „pracuje”

Drewno na zewnątrz cały czas chłonie i oddaje wilgoć. Szczelna, twarda powłoka zatrzymuje parę wodną pod spodem, a wtedy farba pęcherzy się i łuszczy. Dlatego powłoki do drewna zewnętrznego mają być przepuszczalne dla pary, a Remmers pisze w instrukcji swojej farby silnie kryjącej, że ta powłoka jest elastyczna i „reguluje wilgotność drewna”.

Ważny jest też rodzaj elementu. Instrukcja izolantu Remmers dzieli drewno budowlane na elementy stabilne wymiarowo (okna, drzwi), dla których dopuszczalna wilgotność mieści się w przedziale 11-15%, oraz elementy stabilne w ograniczonym zakresie lub niestabilne (deskowania, ogrodzenia, wiaty), gdzie górną granicą jest 18%, a ten sam limit 18% podaje instrukcja farby silnie kryjącej. Producent odsyła przy tym do normy PN-EN 927, dotyczącej wyrobów lakierowych i systemów powłokowych na drewno stosowane na zewnątrz. Różnica w wilgotności granicznej pokazuje, że okna i drzwi pracują mniej niż płoty i deskowania, dlatego na elementach pracujących, jak płot czy elewacja z desek, wybiera się powłoki elastyczne, które łatwo odnowić bez zdzierania.

Impregnat i grunt - kiedy są potrzebne

Farba czy lakierobejca chronią powierzchnię, ale nie zastąpią środka biobójczego. Surowe drewno iglaste na zewnątrz warto najpierw zaimpregnować, zwłaszcza tam, gdzie zalega woda lub drewno styka się z gruntem. Karta Sadolin wymaga podkładu z impregnatu technicznego tego samego producenta, a Tikkurila zaleca impregnat przy drewnie narażonym na wilgoć, grzyby rozkładające drewno i siniznę. O tym, jak dobrać sam środek, piszemy w tekście o tym, czym jest lakier do impregnacji drewna i jak działa.

Pod jasne farby kryjące na drewnie bogatym w garbniki (dąb, cedr czerwony, niektóre gatunki egzotyczne) stosuje się grunt izolujący. Bez niego substancje z drewna przebijają przez powłokę i zostawiają żółte lub brązowe zacieki. Nie każdy grunt można kłaść od razu po impregnacji, więc trzymaj się czasów utrwalania podanych na opakowaniu.

Przygotowanie drewna krok po kroku

1. Zmierz wilgotność wilgotnościomierzem do drewna w kilku miejscach i porównaj wynik z kartą produktu.
2. Usuń brud, mech i pleśń. Zszarzałą, zwietrzałą warstwę zeszlifuj do zdrowego drewna.
3. Zdejmij łuszczące się powłoki. Stare, dobrze przylegające warstwy wystarczy zmatowić papierem ściernym i odpylić.
4. Zaokrąglij ostre krawędzie. Sadolin zaleca promień co najmniej 2 mm, bo na ostrym kancie powłoka jest najcieńsza.
5. Zabezpiecz końce desek i połączenia. Czoła chłoną wodę najszybciej, a przez szczeliny woda dostaje się pod powłokę.
6. Zrób próbę na małym fragmencie, szczególnie przy renowacji i na drewnie egzotycznym. Kolor końcowy zależy od gatunku i liczby warstw.

Pogoda ma znaczenie. Sadolin podaje temperaturę od +5 do +30°C i wilgotność powietrza poniżej 70%, Tikkurila od +5 do +25°C i poniżej 80%. Nie maluj przed deszczem, we mgle ani w pełnym słońcu w upalne popołudnie. Odstęp między warstwami też zależy od produktu: w lakierobejcy rozpuszczalnikowej Sadolin to co najmniej 24 godziny, w Tikkurila Valtti Plus Complete około 2 godzin. Ogólne zasady schnięcia powłok opisujemy w tekście o tym, ile schnie farba i od czego zależy czas między warstwami.

Taras to osobny przypadek

Deska tarasowa jest ścierana butami, zalewana deszczem i nagrzewana od słońca. Twarda powłoka szybko by na niej popękała. Sadolin w karcie lakierobejcy wprost zabrania stosowania jej na powierzchnie podłogowe narażone na ciągły kontakt z wodą, a Tikkurila do tarasów, schodów i podestów kieruje do swoich olejów. Olej wnika w drewno, nie tworzy łuszczącej się warstwy, a przy odnawianiu wystarczy umyć deski i nałożyć kolejną porcję.

Ceną za wygodę jest częstotliwość. Instrukcja oleju Remmers podaje, że w strefie bezpośredniego zwietrzania powłokę trzeba odświeżać co najmniej raz w roku. Szmaty nasączone olejem odkładaj do niepalnego pojemnika, bo ta sama instrukcja ostrzega przed samozapłonem.

Jak często odnawiać powłokę

Na opakowaniach można znaleźć deklaracje typu „do 6 lat ochrony” (Sadolin Odporna) albo „do 12 lat” (Tikkurila Valtti Plus Complete). To wartości maksymalne, osiągalne przy dobrym przygotowaniu, odpowiedniej liczbie warstw i umiarkowanej ekspozycji. Ściana od południa, poręcz balkonu albo pozioma deska płotu zestarzeją się szybciej niż osłonięta podbitka. Sadolin zaleca nawet, by powierzchnie poziome miały spadek co najmniej 15°, żeby woda nie stała na drewnie.

Rozsądniej niż liczyć lata jest co wiosnę obejrzeć drewno. Matowienie, wyblaknięty kolor i drobne rysy to sygnał do odświeżenia jedną warstwą po umyciu i lekkim zmatowieniu. Łuszczenie się płatami i szare drewno pod spodem oznaczają, że czekano za długo i trzeba szlifować do surowego drewna. Gdy chodzi o meble czy elementy we wnętrzu, gdzie liczy się głównie efekt, przyda się też tekst o lakierach dekoracyjnych i ich wykończeniu.

Najczęstszy błąd: produkt nie pasuje do starej powłoki

Na płocie pomalowanym kiedyś farbą kryjącą lakierobejca nie będzie miała jak wniknąć w drewno. Na deskach olejowanych lakierobejca nie ma szans się utrzymać, a Sadolin wprost wyklucza w karcie powierzchnie oliwione i woskowane. Zanim kupisz nowy produkt, ustal, czym drewno było zabezpieczone. Jeśli nie wiesz, zrób próbę na niewidocznym fragmencie i sprawdź przyczepność po wyschnięciu, na przykład przyklejając i zrywając pasek taśmy. Kiedy powłoka schodzi razem z taśmą, starą warstwę trzeba usunąć do surowego drewna.